Ngày 15/12/2025, Trường Đại học Ngoại thương (FTU) phối hợp với Viện Phát triển bền vững quốc tế (IISD) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Thách thức và Cơ hội đối với các cơ quan liên quan của Việt Nam trước cơ chế điều chỉnh biên giới carbon trong bối cảnh gia tăng căng thẳng thương mại toàn cầu”.
Hội thảo thu hút sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng, chuyên gia quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu.
Tham dự Hội thảo, về phía Trường ĐH Ngoại Thương có sự hiện diện của PGS. TS Đào Ngọc Tiến - Phó Hiệu trưởng Nhà trường; PGS, TS Nguyễn Ngọc Hà - Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo (NCST); PGS. TS Trần Thị Ngọc Quyên - Phó Viện trưởng Viện NCST; TS. Phùng Thị Yến - Trưởng ban Hợp tác và Chuyển giao, Viện NCST.
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS. TS Đào Ngọc Tiến nhấn mạnh bối cảnh năm 2025 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) đang đi đến giai đoạn cuối của thời kỳ chuyển tiếp. Theo lộ trình, từ ngày 01/01/2026, CBAM sẽ bước sang giai đoạn thực thi đầy đủ, phát sinh nghĩa vụ tài chính đối với hàng hóa nhập khẩu vào EU, qua đó tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Tại phiên chuyên đề đầu tiên, ông Antoine Bonnet - Cố vấn Chính sách của Viện Phát triển bền vững quốc tế (IISD), đã cung cấp cái nhìn tổng quan về xu hướng phát triển của các biện pháp điều chỉnh carbon biên giới (BCAs) trên phạm vi toàn cầu. Bên cạnh EU – khu vực tiên phong trong việc luật hóa CBAM, nhiều nền kinh tế khác như Vương quốc Anh đang chuẩn bị triển khai cơ chế tương tự từ năm 2027, trong khi các quốc gia như Úc, Canada và một số đối tác thương mại lớn khác đang trong quá trình nghiên cứu, tham vấn hoặc xây dựng lộ trình. Xu hướng này cho thấy các yêu cầu về carbon không còn mang tính cục bộ mà đang dần trở thành một yếu tố cấu thành mới của thương mại quốc tế.
Tiếp nối chương trình, bà Lê Huyền Nga - Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, đã cập nhật các hoạt động mà Chính phủ Việt Nam đang triển khai nhằm ứng phó với CBAM và các cơ chế điều chỉnh carbon tương tự. Theo đó, Bộ Công Thương được giao vai trò đầu mối trong việc theo dõi chính sách, tham vấn trong nước và tham gia các cơ chế đối thoại song phương, đa phương liên quan đến CBAM. Trong quá trình EU xây dựng các văn bản hướng dẫn thực thi, Việt Nam đã chủ động đóng góp ý kiến, kiến nghị làm rõ khái niệm chi phí carbon “đã được thanh toán thực tế”, đồng thời đề xuất EU xem xét khấu trừ các loại thuế, phí môi trường hiện hành tại Việt Nam nhằm tránh tình trạng đánh thuế hai lần đối với hàng hóa xuất khẩu.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Quốc Thái - Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam, đã trình bày về những tác động cụ thể của CBAM đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là ngành thép – lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp và sớm nhất. Theo ông, khi CBAM chính thức phát sinh nghĩa vụ tài chính từ năm 2026, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với áp lực gia tăng chi phí, yêu cầu khắt khe về đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV), qua đó làm suy giảm lợi thế cạnh tranh về giá nếu không kịp thời chuyển đổi sang mô hình sản xuất phát thải thấp.
Điểm nhấn của hội thảo là phiên thảo luận bàn tròn với chủ đề “Thách thức và Cơ hội đối với các chủ thể Việt Nam trước các cơ chế điều chỉnh biên giới carbon trong bối cảnh gia tăng căng thẳng thương mại toàn cầu”, do bà Lê Huyền Nga điều phối. Tham gia phiên thảo luận có bà Darcie Doan, Chuyên gia cao cấp về Thương mại và Khí hậu (IISD); ông Antoine Bonnet, Cố vấn Chính sách (IISD); ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương; PGS.TS Đào Ngọc Tiến, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương; và ông Đinh Quốc Thái, Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam.
Các ý kiến trao đổi tại phiên thảo luận cho thấy CBAM không chỉ đặt ra những thách thức về chi phí và tuân thủ, mà còn tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực quản trị phát thải và minh bạch hóa dữ liệu. Nhiều đại biểu cho rằng, trong dài hạn, việc đáp ứng các tiêu chuẩn carbon ngày càng cao sẽ trở thành điều kiện quan trọng để duy trì và mở rộng thị phần tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.
Hội thảo khép lại với nhận định chung rằng, CBAM và xu hướng thương mại bền vững đang định hình lại “luật chơi” của thương mại toàn cầu. Sự chủ động phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và các đối tác quốc tế sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam thích ứng hiệu quả, đồng thời tận dụng cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.
